It Nijs » Technology

Online skiede yn Nederlân

Henk — Wed, 08 Sep 2010 09:00:11 +0000

TILBURCH – Nederlânske echtpearen kinne har tenei thús efter de kompjûter skiede litte. Hja kinne ek online ôfspraken meitsje oer de omgong mei de bern. Sa hoege se inoar net mear te sjen as de dat net wolle. Boppedat kinne se op ‘e kompjûter in abbekaat, in bemiddelder of in finansjeel adviseur ynhiere.

It kin allegear op ‘e site www.echtscheidingsplan.nl. Dy is ûntwikkele troch de Raad voor de Rechtsbijstand en de universiteit fan Tilburch.

Sûn troch mealde ynsekteharsens

Henk — Wed, 08 Sep 2010 07:30:30 +0000

NOTTINGHAM – Ekstrakten út de harsens fan sprinkhoannen en kakkerlakken kinne libbensgefaarlike baktearjes deadzje. Bygelyks de E. coli en MRSA-baktearje moatte it ôflizze tsjin stofkes yn it brein fan ‘e kerfdieren.

Dat hat de Ingelske ûndersiker Simon Lee fan de universiteit fan Nottingham ûntdutsen. It wie him opfallend dat guon ynsekten prima oer baktearjes kinne dy’t foar minsken deadlik binne. Hy kaam op it idee om ris yn it belangryskte orgaan te sykjen – de harsens en kaam derefter dat dy hiel aktyf waarden by in besmetting mei baktearjes.

Lee is derefter kommen dat de wurksume stoffen aaiwiten binne. Hy is no dwaande om út te sykjen om hokker aaiwiten oft it krekt giet. Hy hat ek sjen litten dat ekstrakten fan sprinkhoanneharsens net skealik binne foar minsken. Hy warskôget wol foar tefolle hastigens: “It duorret noch wol efkes foar’t der goed wurkjende medisinen fan te meitsjen binne.”

Keunstnier op kommendewei

Henk — Tue, 07 Sep 2010 09:00:47 +0000

SAN FRANCISCO – Amerikaanske wittenskippers binne fier mei it ûntwikkeljen fan in keunstnier. Hja hawwe in wurkjend prototype makket dat krekt as in echte nier it bloed suverje kin fan ôffalstoffen. It apparaat is no noch sa grut as in húskeamer, mar de ûndersikers ûnder lieding fan perfester Shuvo Roy hawwe goeie hope dat hja mei moderne nanotechnology meikoarten in soartgelikens apparaat meitsje kinne dat mar krekt grutter is as in natuerlike proalling. Sa’n apparaat soe nierdialyze en nierdonaasjes oerstallich meitsje.

Arabysk skrift tige dreech

Henk — Tue, 07 Sep 2010 09:00:46 +0000

HAIFA – It is dreech om Arabyske tekens te lêzen. Alfabetten lykas it Latynske (uzes) en it Hebrieuske binne folle makliker om te learen. Dat seit neuropsycholooch Zohar Eviatar fan de universiteit fan Haifa. Mei in tiim fan wittenskippers hat er ûndersocht hoe fluch oft minsken de trije neamde alfabetten lêze kinne en wat der dan yn harren harsens bart.

As minsken ús alfabet lêze, dan brûke se de lofter- èn de rjochterhelte fan it brein. Dat jildt foar betûfte lêzers likegoed as foar bûtenlanners dy’t krekt mei ús alfabet yn ‘e kunde komme. De lêste groep makket soms flaters en docht der langer oer om letters te beneamen, mar harren harsenaktiviteit is net hiel oars as dy fan de betûfte lêzers.

Minsken dy’t it Hebrieuske alfabet lêze, brûke ek beide harsenhelten. It makket wer net út oft dy minsken tige bekend mei it alfabet binne of dat se it krekt oan it learen binne.

Mei Arabysk is it in oar ferhaal. Begjinnende lêzers brûke beide harsenhelten, wylst by betûfte lêzers fan it Arabysk allinnich de lofterharsenhelte aktyf is. Learders fan it Arabyske skrift meitsje ek folle mear flaters as learders fan de oare alfabetten en se dogge der langer oer om letters korrekt te beneamen.

Wa’t it Arabyske skrift leart, moat ôfleare om de rjochter harsenhelte te brûken. Dy wurdt by skriften lykas uzes en it Hebrieuske brûkt om letters op it earste each te beneamen. Dat kin, mei’t se dúdlike foarmen hawwe. By Arabyske letters wurket dat net sa. Lêsstrategyen mei flechtich skimmen binne dan net gaadlik. By it Arabyske skrift moat men jin by alle letters hiel bot konsintrearje op ‘e details om te sjen wêr’t se ophâlde en begjinne en hokker letters oft bedoeld wurde. Dat is in taak fan de lofter harsenhelte.

Jirpellof yn ‘e motor

Henk — Mon, 06 Sep 2010 09:00:51 +0000

YNSKE – Wittenskippers fan de universiteit Twinte hawwe buorkundich makke dat se út lânbouôffal in brânstof makke hawwe mei deselde eigenskippen as ierdoalje. Dêrtroch kin de oalje ferwurke wurde yn besteande raffinaderijen, lykas dy yn Pernis.

Fryske seediken kard

Henk — Mon, 06 Sep 2010 09:00:24 +0000

PEAZENS-MODDERGAT – Neffens wetterskip Fryslân ha de Westerlauwersk Fryske seediken noch nea sa hecht west as dat se no binne. Der binne lykwols in pear wrakke steeën. Dêr foldogge de diken net oan ‘e offisjele noarmen. It noedlikste plak is it Amelân, dêr’t de diken heger moatte. Dêr sil it wetterskip skiel mei út ein. Alle oare Fryske diken binne hegernôch. Al moat by Peazens-Moddergat en by de Lauwersmar de asfaltlaach fernijd wurde. It wetterskip sil it Ryk om ekstra sinteraasje freegje.

Yn Grinslân leinen de diken der okkerdeis minder hecht hinne. Dêr wienen de swakste steeën ek de diken om ‘e Lauwersmar hinne.

Aksint ôfleare op kompjûter

Henk — Sun, 05 Sep 2010 22:01:36 +0000

LEIEN – It Frysk hat yn ‘bok’ en ‘hok’ twa ferskillende lûden, mar foar in Hollânsktaligen is it net maklik om it ferskil te hearren, lit stean om de lûden sels goed út te sprekken. Friezen hawwe deselde muoite mei de Dútske lûden yn ‘Hund’ en ‘Buch’ of de Ingelske lûden yn ‘bad’ en ‘bed’.

Wa’t nei syn bernetiid in nije taal leart, hâldt oer in generaal it aksint fan syn memmetaal. De krekte útspraak fan de lûden fan de nije taal is dan net maklik mear oan te learen. Om learders te helpen hat de ryksuniversiteit yn Leien it programma Klinker mikken ûntwikkele. Minsken kinne dêrmei oefenje yn it neisizzen fan lûden út oare talen. It lûd dat de kompjûter foarseit en it lûd dat de learder neiseit wurde beide as in kleur op it skerm werjûn. Wat grutter it ferskil tusken de lûden, wat grutter it ferskil yn kleur. Men kin boppedat oan it kleurferskil sjen wat men ferkeard docht: stiet de mûle krekt te fier iepen? Sit de tonge krekt te fier nei foarren of nei efteren ta? Sa kin men jin der op trene om lûden hiel krekt nei te meitsjen. As men alteast net kleureblyn is.

It programma Klinker mikke is fergees te downloaden op ‘e website fan de universiteit: link.

Deen makket oersetbril

Henk — Sat, 04 Sep 2010 17:23:58 +0000

KOPENHAGEN – De babelfisk út it Transgalactisch liftershandboek fan Douglas Adams hat al hiel wat techneuten ynspirearre. Google brûkt de namme Babelfish foar in programma om ynternetsiden fan de iene taal yn de oare oer te setten. En no hat Deenske útfiner Mads Hindhede ûnder de namme Babelfisk in bril makke dy’t petearen yn in frjemde taal oerset.

Yn de bril sitte mikrofoantsjes dy’t it lûd út de omkriten opheine. In lyts kompjûterke set it lûd om nei tekst, detektearret yn hokker taal oft dy skreaun is en set him oer nei de memmetaal fan de brildrager. De oersetting wurdt dan op it glês fan ‘e bril projektearre en wol yn in sprekballontsje boppe de holle fan de sprekker.

Narjen op ynternet ûndersocht

Henk — Sat, 04 Sep 2010 13:47:32 +0000

YNSKE – Al op ‘e basisskoalle meitsje lytse narders oare bern it libben soer op ynternet. Kommunikaasjewittenskipper Niels Baas fan de universiteit fan Twinte hat foar syn ûndersyk in hiel soad foarbylden fan sok narjen garre. De pestkoppen hawwe oer it generaal amper besef fan it leed dat se oanrjochtsje mei harren lege streken. En de slachtoffers sykje meastal gjin help om’t se benaud binne dat se dan werompakt wurde.

Yn it geheim

De beppe fan in famke út Baas syn ûndersyk wie ferstoarn oan in slimme sykte. Op ‘e dei dat se te hôf brocht waard krige it bern op Hyves dêr allegear gemiene opmerkings oer. Anonym, want sa giet soks by ‘cyberpesten’. “Zij vertelde dat het van binnen pijn deed,” seit Baas.

Slachtoffers fiele har tryst en machteleas, sa docht bliken út syn ûndersyk. En se prate der net mei folwoeksenen oer. “Bij ‘normaal pesten’ is het effect zichtbaar. Bij cyberpesten gebeurt het in het geheim, dus kan het langer doorgaan zonder dat anderen het merken. Dat is het geniepige.”

Moderne skandpeal

Cyberpesten komt neffens Baas op ‘e basisskoalle al “aanzienlijk vaak” foar. Foar syn ûndersyk hat er seis wiken lang petearen fan in oere fierd mei groepen fan 28 learlingen (alve- en tolvejierrigen, narders, slachtoffers en bûtensteanders). Se bepraten allegear aspekten fan cyberpesten.

Cyberpesters hawwe net yn ‘e gaten wat harren streken teweibringe. Baas: “Zij krijgen geen emotionele reactie van het slachtoffer. Daardoor kunnen zij lang denken dat de ander het niet zo erg zelfs wel leuk vindt. Tijdens het pesten zijn ze meer met zichzelf bezig dan met het slachtoffer. Vaak doen ze het uit verveling, voor de grap of om hun eigen stress te verminderen. Maar foto’s die bijvoorbeeld in de kleedkamer zijn gemaakt, kunnen online door miljoenen mensen worden bekeken.” Cyberpesten is wat dat oangiet in foech moderne skandpeal, sa seit Baas.

Mietjes en nerds

Slachtoffers doarre hast gjin help te sykjen. “Ze zijn bijvoorbeeld bang dat een leraar het in de klas wil bespreken en dat het daardoor erger wordt. Of ze vrezen dat ze van hun ouders niet meer online mogen. Als het kan, houden slachtoffers van cyberpesten het stil. Ze voelen zich soms ook schuldig omdat ze zelf online zijn gegaan.”

Cyberpesten is nammers net heech oanskreaun by bern, sa docht fierders bliken. “De meesten zijn er tijdens het onderzoek steeds negatiever over gaan denken, al is het de vraag of dat beklijft. Het is in hun ogen de laffe variant van pesten. Ze vinden cyberpesters ‘mietjes’ of ‘nerds’, al lijken de pesters hun eigen gedrag wel stoer te vinden. Kinderen weten het ook wel te relativeren: ze zien het als plagerij of als iets dat vrij ongevaarlijk is omdat de pester anoniem blijft. Pas als het vaker en langduriger gebeurt, vinden ze het vervelend.”

Mear famkes as jonges

Baas pleitet foar in oare foarm fan foarljochting oer cyberpesten op skoalle. “Kinderen worden graag serieus genomen in plaats van te horen wat ze wel of niet mogen. Dan komen ze ook met eigen ideeën, zoals een anti-cyberpestgroep of tegels met anti-pestleuzen.”

Hoe sjogge de cyberpester en it slachtoffer derút? “Jongens pesten in het algemeen wat meer rechtstreeks, dus ‘gewoon’, bijvoorbeeld via fysiek geweld,” seit Baas. “Meisjes houden zich wat vaker bezig met online pesten. Zij zijn iets meer gericht op het buitensluiten van anderen.”

De reden foar it pesten is hast altyd dat it slachtoffer ‘oars’ is as oaren: hy of hja hat in bril of in bûgel, hat nuvere klean oan of wurdt sjoen as ‘homo’.

God bestiet net

Henk — Fri, 03 Sep 2010 08:39:33 +0000

OXFORD – De oerknal is te ferklearjen mei de wetten fan de natuerkunde. Foar it ûntstean fan it hielal is gjin eksterne “skepper” nedich. Der is gjin reden mear om it bestean fan in God oan te nimmen.

Dat skriuwe de natuerkundigen Stephen Hawking en Leonard Mlodinow yn harren boek The Grand Design, dat krekt ferskynd is. Neffens harren kin mei de swiertekrêft ferklearre wurde dat eat út neat ûntstiet. Yn earder wurk hold de wrâldferneamde Hawking der noch rekken mei dat der faaks in God nedich wie om it bestean fan it hielal te ferklearjen.

Stephen Hawking